Đăng ký người phụ thuộc để được giảm trừ gia cảnh 2026: ai đủ điều kiện, tính từ tháng nào, và Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN

Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân được nâng lên: 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc (trước đó là 11 triệu / 4,4 triệu). Với một người có hai con nhỏ, phần giảm trừ cho người phụ thuộc là 2 × 6,2 = 12,4 triệu đồng/tháng — kéo thu nhập tính thuế xuống đáng kể, nhất là ở các bậc thuế suất cao.

Nhưng có một điều nhiều người bỏ sót: mức 6,2 triệu đó không tự động được trừ. Một người phụ thuộc chỉ hợp pháp được tính giảm trừ khi đã được đăng ký với cơ quan thuế bằng Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN, và chỉ khi đủ điều kiện theo luật. Đăng ký sai đối tượng, hoặc tính giảm trừ từ sai thời điểm, là hai lỗi khiến số thuế đã khấu trừ không khớp khi quyết toán. Đây chính là logic Kê Khai dùng khi lập bản đăng ký người phụ thuộc — mọi ngưỡng, thời điểm và con số trong bài trùng khớp với số ứng dụng tính ra.

Hai khoản giảm trừ gia cảnh — một tự động, một phải đăng ký

Giảm trừ gia cảnh gồm hai phần (Luật Thuế TNCN, hướng dẫn tại TT 111/2013/TT-BTC Điều 9):

• Giảm trừ cho bản thân người nộp thuế: 15,5 triệu đồng/tháng. Áp dụng tự động cho mọi cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương/tiền công — không cần đăng ký. Cả năm là 12 × 15,5 = 186 triệu đồng nếu làm việc đủ 12 tháng.
• Giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc: 6,2 triệu đồng/tháng. Chỉ được trừ khi người phụ thuộc đã đăng ký và đủ điều kiện. Không giới hạn số lượng người phụ thuộc, nhưng mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ cho MỘT người nộp thuế trong một năm tính thuế (hai vợ chồng không được cùng kê khai một đứa con).

Mức 15,5 / 6,2 triệu áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 Điều 1. Vì đây là quy định về thu nhập từ tiền lương/tiền công của cá nhân cư trú, mức mới được khấu trừ cho toàn bộ các tháng của năm 2026, kể cả tháng 1–6 (Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 Điều 29) — dù hiệu lực chung của luật là 01/7/2026.

Ai được coi là người phụ thuộc?

Điều kiện nằm ở TT 111/2013/TT-BTC Điều 9 khoản 1 điểm d. Tóm tắt theo nhóm:

1. Con (con đẻ, con nuôi hợp pháp, con ngoài giá thú, con riêng của vợ/chồng):

• Con dưới 18 tuổi (tính đủ theo tháng) — đương nhiên là người phụ thuộc, không cần điều kiện thu nhập.
• Con từ 18 tuổi trở lên bị khuyết tật, không có khả năng lao động.
• Con đang theo học (đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề — kể cả con từ 18 tuổi trở lên còn học phổ thông) mà không có thu nhập, hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm ≤ 1.000.000 đồng.

2. Vợ/chồng, cha/mẹ, hoặc cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng (cha đẻ/mẹ đẻ, cha vợ/mẹ vợ, cha chồng/mẹ chồng, cha nuôi/mẹ nuôi hợp pháp; anh/chị/em ruột; ông bà, cô/dì/chú/bác/cậu ruột; cháu ruột; người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định):

• Trong độ tuổi lao động: phải đồng thời bị khuyết tật, không có khả năng lao động và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng ≤ 1.000.000 đồng.
• Ngoài độ tuổi lao động: không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng ≤ 1.000.000 đồng.

Bẫy điều kiện thu nhập. Ngưỡng là 1 triệu đồng/tháng bình quân, tính trên mọi nguồn thu của người phụ thuộc. Một người cha có lương hưu 1,5 triệu/tháng không đủ điều kiện là người phụ thuộc, dù về mặt gia đình bạn vẫn đang phụ dưỡng.

Giảm trừ được tính từ tháng nào? Quy tắc “trọn tháng”

Đây là chỗ hay tính sai. Giảm trừ cho người phụ thuộc được tính theo tháng, và theo nguyên tắc trọn tháng: một tháng chỉ cần phát sinh một phần nghĩa vụ nuôi dưỡng là được tính cả tháng đó.

• Giảm trừ được tính kể từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng (ví dụ: tháng con chào đời, tháng cha/mẹ hết tuổi lao động và không còn thu nhập).
• Khi người phụ thuộc không còn đủ điều kiện (con đủ 18 tuổi và đi làm, người phụ thuộc qua đời…), giảm trừ được tính đến hết tháng đó.
• Số tháng được tính giảm trừ trong một năm = phần chồng lấn giữa khoảng thời gian [tháng bắt đầu, tháng kết thúc] của người phụ thuộc và 12 tháng của năm tính thuế — mỗi tháng chạm vào khoảng này được tính trọn một tháng, kết quả từ 0 đến 12 tháng.

Kê Khai tính đúng con số này bằng hàm eligibleMonthsInYear (đã kiểm thử golden-case) rồi nhân với mức 6,2 triệu để ra giảm trừ người phụ thuộc trong năm — con số phải khớp với phần giảm trừ đã áp khi khấu trừ thuế TNCN hằng kỳ.

Ba ví dụ (tính đúng theo logic ứng dụng)

Ví dụ 1 — con sinh giữa năm. Con chào đời tháng 3/2026, được đăng ký là người phụ thuộc, còn hiệu lực đến cuối năm. Số tháng được tính giảm trừ trong 2026 = tháng 3 → tháng 12 = 10 tháng (dù con sinh vào cuối tháng 3, cả tháng 3 vẫn được tính trọn). Giảm trừ người phụ thuộc cả năm = 10 × 6,2 = 62 triệu đồng.

Ví dụ 2 — người phụ thuộc thôi đủ điều kiện giữa năm. Người mẹ được kê khai là người phụ thuộc từ đầu năm, qua đời tháng 8/2026. Số tháng = tháng 1 → tháng 8 = 8 tháng. Giảm trừ cả năm = 8 × 6,2 = 49,6 triệu đồng.

Ví dụ 3 — đăng ký muộn nhưng nghĩa vụ nuôi dưỡng phát sinh sớm. Con sinh tháng 2/2026 nhưng đến tháng 9 người nộp thuế mới nộp Mẫu 07. Giảm trừ vẫn được tính từ tháng 2 (tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng), miễn là hoàn tất đăng ký người phụ thuộc chậm nhất trước thời hạn nộp hồ sơ quyết toán thuế của năm. Khi quyết toán, số tháng = 11 tháng (tháng 2 → tháng 12), giảm trừ = 11 × 6,2 = 68,2 triệu đồng. Đăng ký muộn không làm mất phần giảm trừ của những tháng đầu — nhưng không đăng ký thì mất toàn bộ.

Đăng ký thế nào: Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN

Việc đăng ký dùng Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN — Bản đăng ký người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh (TT 80/2021/TT-BTC, Phụ lục II). Người lao động có thể tự đăng ký, hoặc ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập (công ty) đăng ký nộp thay. Mỗi dòng khai một người phụ thuộc với: họ tên, ngày sinh, mã số thuế (nếu đã có), số định danh cá nhân/CCCD, quốc tịch, quan hệ với người nộp thuế, tháng bắt đầu tính giảm trừ, tháng kết thúc (bỏ trống nếu còn hiệu lực), và loại đăng ký (đăng ký mới hay thay đổi).

Kèm theo đăng ký là hồ sơ chứng minh người phụ thuộc (giấy khai sinh của con; giấy tờ chứng minh quan hệ và tình trạng thu nhập/khuyết tật với cha/mẹ, vợ/chồng…) theo TT 111/2013 Điều 9. Nếu người phụ thuộc chưa có mã số thuế, cơ quan thuế sẽ cấp khi tiếp nhận đăng ký — vì vậy tối thiểu cần có số định danh cá nhân/CCCD để cấp MST.

Kê Khai kết xuất Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN từ danh sách người phụ thuộc bạn nhập (dependantRegistrationExport.ts), đồng thời tính sẵn tổng giảm trừ người phụ thuộc trong năm để bạn đối chiếu.

Bẫy lớn nhất: đăng ký một đằng, khấu trừ một nẻo

Con số giảm trừ người phụ thuộc bạn đăng ký (số tháng × 6,2 triệu) phải khớp với phần giảm trừ gia cảnh mà bộ phận tính lương đã áp khi khấu trừ thuế TNCN hằng tháng/quý. Hai chỗ hay lệch:

• Áp mức 6,2 triệu cho tháng người phụ thuộc chưa đủ điều kiện (ví dụ áp cả 12 tháng trong khi con sinh tháng 3) → khấu trừ thiếu, quyết toán bị truy thu.
• Quên áp phần giảm trừ của những tháng đầu vì đăng ký muộn → khấu trừ thừa, phải chờ hoàn/bù trừ khi quyết toán.

Vì mỗi tháng lệch tương đương 6,2 triệu đồng thu nhập tính thuế, ở bậc thuế suất 20–35% con số sai lệch tích lũy cả năm là không nhỏ. Đó là lý do Kê Khai tính số tháng được tính giảm trừ một cách xác định và nhất quán giữa bản đăng ký người phụ thuộc và phần khấu trừ khi tính thuế — cùng một mức giảm trừ, cùng một cách đếm tháng, không thể lệch nhau.

Vì sao mỗi con số ở đây kèm điều luật

Mỗi ngưỡng và mức trong bài đều dẫn thẳng điều luật — không phải để trang trí, mà vì đó là cách bạn (và cán bộ thuế khi hậu kiểm) kiểm chứng được:

• Mức giảm trừ 15,5 triệu / 6,2 triệu, từ kỳ tính thuế 2026: Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, Điều 1.
• Áp cho toàn bộ các tháng năm 2026 (gồm tháng 1–6): Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 Điều 29.
• Đối tượng, điều kiện, thời điểm tính giảm trừ người phụ thuộc; quy tắc trọn tháng: TT 111/2013/TT-BTC Điều 9 khoản 1 điểm c/d.
• Mẫu đăng ký người phụ thuộc: TT 80/2021/TT-BTC, Phụ lục II — Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN.

(Lưu ý chuyển tiếp: TT 80/2021 điều chỉnh kỳ tính thuế đến 30/6/2026; từ 01/7/2026 mẫu biểu do TT 89/2026/TT-BTC Phụ lục I quy định — cấu trúc Mẫu 07 giữ nguyên, chỉ thay căn cứ dẫn chiếu.)

Với Kê Khai, bạn nhập danh sách người phụ thuộc và tháng bắt đầu/kết thúc; ứng dụng tính số tháng được giảm trừ theo đúng quy tắc trọn tháng, ra tổng giảm trừ trong năm, và kết xuất Mẫu 07/ĐK-NPT-TNCN — mỗi con số kèm điều luật, và luôn khớp với phần giảm trừ dùng khi tính thuế TNCN.